Otyłość przez lata uznawana była za zjawisko z zakresu obyczajowości i kultury. Postrzegana była z jednej strony jako efekt obżarstwa, z drugiej zaś strony nadmiar tkanki tłuszczowej, szczególnie u dzieci, postrzegany był jako wyraz zdrowia.

Dopiero w 1999 roku otyłość została zakwalifikowana do rejestru chorób jako przewlekła choroba o skomplikowanej wieloczynnikowej etiologii. Obecnie wiadomo, że jest to choroba zdeterminowana przez czynniki środowiskowe i związane ze stylem życia oraz przez czynniki dziedziczne. Skłonność do otyłości dotyczy często całych rodzin, a u 70% osób otyłych przynajmniej jedno z rodziców było otyłe. Niestety dokładny mechanizm występowania tego typu otyłości pozostaje nieznany; wiadomo, że w proces powstawania otyłości jest zaangażowanych kilka genów wpływających na przyjmowanie pokarmów i wydatkowanie energii.

Na podstawie licznych badań epidemiologicznych obecnie wiadomo, ze otyłość jest stanem predysponującym do rozwoju cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, miażdżycy tętnic wieńcowych, zwyrodnieniowych chorób serca, niektórych chorób wątroby i nerek, płuc, skóry, układu kostno-stawowego, kamicy dróg żółciowych, skazy moczanowej, a także bezdechu sennego i depresji. Stanowi także istotny czynnik utrudniający leczenie operacyjne, pogarszający rokowanie po urazach czy ostrych zakażeniach.

Fizjologicznie apetyt regulowany jest wielkością posiłków, ich częstością, składem, smakiem, pozostając pod kontrolą ośrodkowego układu nerwowego, głównie podwzgórza. Na łaknienie mają wpływ neurotransmitery, takie jak serotonina, dopamina, noradrenalina. Jak wykazano, noradrenalina zwiększa np. apetyt na węglowodany, natomiast serotonina działa przeciwnie.
Otyłość to w ścisłym tego słowa znaczeniu zgromadzenie nadmiernej ilości trójglicerydów w tkance tłuszczowej, do którego dochodzi w sytuacji nadmiernej podaży energii w postaci pożywienia w stosunku do energii wydatkowanej. I tak nadmiar węglowodanów z diety jest początkowo odkładany w wątrobie w postaci glikogenu, a następnie przekształcany jest w tłuszcz.

Tłuszcz pokarmowy spożywany w nadmiarze gromadzony jest w postaci trójglicerydów w tkance tłuszczowej. W jednym kilogramie tłuszczu magazynowane jest ok. 7000 kcal i dlatego jest on największym zagrożeniem otyłością, podobnie jak zbyt mała aktywność fizyczna. Według danych WHO w latach 1960-1980 nastąpiło znaczne obniżenie aktywności fizycznej społeczeństw cywilizowanych. Obecnie prawie jedna czwarta Amerykanów powyżej 18 roku życia nie wykazuje żadnej aktywności ruchowej w wolnym czasie. Niestety, poziom aktywności fizycznej w Polsce jest również bardzo niski. Kobiety prowadzące siedzący tryb życia są siedmiokrotnie bardziej predysponowane do przybierania na wadze, a mężczyźni czterokrotnie.

Najczęstszymi przyczynami występowania otyłości są:
- nadmierne spożycie energii z pokarmów w stosunku do zapotrzebowania
- mała aktywność fizyczna
- rzucenie palenia, gdyż palenie papierosów u części osób obniża apetyt. Nie jest to jednak w żadnym przypadku metoda pozwalająca utrzymać masę ciała i zachować zdrowie, ponieważ palenie i otyłość są najgroźniejszymi czynnikami ryzyka zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych
- estrogeny
- leki zwiększające spożycie lub zmniejszające wydatki energetyczne (trójcykliczne antydepresanty, marihuana, antagoniści serotoniny, pochodne sulfonylomocznika).

Otyłość otyłości równa nie jest. Liczne badania potwierdziły odmienność metaboliczną tkanki tłuszczowej o umiejscowieniu brzusznym – trzewnym od zgromadzonej w obrębie ud i pośladków. Wykazano, że tkanka tłuszczowa w obrębie brzucha odgrywa istotną rolę w rozwoju hiperinsulinemii i zwiększonej oporności tkanek na insulinę, prowadzącej często do upośledzonej tolerancji glukozy. Jest to zjawisko, które bezpośrednio uczestniczy w rozwoju zmian miażdżycowych i cukrzycy typu 2-go. Adipocyty, czyli komórki tkanki tłuszczowej w obrębie brzucha charakteryzują się znaczną aktywnością lipolityczną, co prowadzi do nadmiaru wolnych kwasów tłuszczowych w wątrobie i krwi krążenia wrotnego.