Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających korzystnie na stan zdrowia człowieka. Konsekwencjami niezbilansowanego żywienia są m.in.: nieprawidłowy rozwój fizyczny i psychiczny, ogólny zły stan zdrowia, podatność na choroby, zmniejszenie wydajności pracy, a nawet przedwczesny zgon.
Prawidłowe żywienie jest podstawową metodą profilaktyki i leczenia
miażdżycy, także wówczas, gdy wysoki poziom cholesterolu w surowicy
krwi wymaga stosowania leków.
Dieta niskocholesterolowa może
być stosowana nie tylko przez osoby z zaburzeniami lipidowymi, ale
przez wszystkich, którzy pragną właściwie zadbać o swoje serce.
Do najlepiej poznanych czynników żywieniowych, wpływających na stężenie
lipidów w surowicy krwi, należą: ilość i rodzaj tłuszczów, ilość
cholesterolu w pożywieniu, wartość energetyczna, a także zawartość
niektórych witamin i składników mineralnych.
Tłuszcze
Przeciętny polski jadłospis zawiera zbyt dużo tłuszczów pochodzenia
zwierzęcego oraz cholesterolu pokarmowego. Ich nadmiar powoduje
podwyższenie poziomu cholesterolu w surowicy i zwiększa krzepliwość
krwi. Dla zachowania naszego zdrowia ważne jest więc zarówno
zmniejszenie udziału tłuszczów w naszej diecie, jak i zamiana tłuszczów
nasyconych na korzystniejsze dla zdrowia nienasycone. W nasycone kwasy
tłuszczowe obfitują w szczególności takie produkty spożywcze jak masło,
smalec, słonina, boczek, tłuste mięsa i tłuste wędliny, zwłaszcza
wieprzowe. Wskazane jest więc wyeliminowanie tych produktów z naszego
jadłospisu.
Przy przygotowywaniu posiłków mięsnych należy usunąć widoczny tłuszcz w
mięsie oraz skórę z drobiu. Spośród różnych technik kulinarnych godne
polecenia jest gotowanie, pieczenie na grillu lub w folii, duszenie na
parze. Do smażenia, choć nie powinno to się zdarzać często, zaleca się
olej rzepakowy lub olej z oliwek. Do smarowania pieczywa należy
stosować niewielkie ilości wysokogatunkowych margaryn miękkich,
bogatych w tłuszcze nienasycone i wzbogacane witaminami A, D i E. Można
używać też margaryn zawierających sterole lub stanole roślinne, które
mają zdolność obniżania stężenia cholesterolu w surowicy krwi.
Cholesterol
Bogatym źródłem cholesterolu są jaja, tłuste mleko i wyroby
mleczarskie, tłuste produkty pochodzenia zwierzęcego, jak również
podroby i wędliny robione na ich bazie (salceson, pasztetowa,
pasztety). Podrobów nie należy spożywać wcale, zaś spożycie jaj należy
ograniczyć do 2-3 tygodniowo (wliczając również jaja zawarte w
potrawach).
Mleko
Mleko, jogurty, kefiry i sery są najważniejszymi źródłami wapnia w
naszym pożywieniu. W diecie niskocholesterolowej należy wybierać mleko
o niskiej zawartości tłuszczu tj. 0,5% bądź mleko odtłuszczone.
Należy unikać serów żółtych tłustych i pełnotłustych, które zawierają
duże ilości tłuszczu. Spośród serów białych trzeba wybierać sery chude.
Warzywa
Spożywanie dużej ilości warzyw i owoców jest szczególnie ważne,
ponieważ są one doskonałym źródłem witaminy C oraz witaminy A w postaci
beta-karotenu, witaminy E i kwasu foliowego oraz flawonoidów,
składników mineralnych i błonnika pokarmowego. Witaminom zawartym w
owocach i warzywach przypisuje się działanie przeciwmiażdżycowe. Do
warzyw i owoców bogatych w witaminę C należą wszystkie rodzaje kapusty,
kalafiory, kalarepa, papryka, truskawki, maliny oraz owoce cytrusowe.
Dobrym źródłem witaminy C szczególnie w okresie zimowym są także soki
cytrusowe. Natomiast prowitamina A, czyli beta-karoten, znajduje się
zwłaszcza w żółtych i czerwonych warzywach i owocach; marchwi, dyni,
papryce, pomidorach, zielonym groszku, szpinaku, sałacie, morelach.
Cennym składnikiem warzyw jest także błonnik, czyli włókno roślinne,
które nie podlega trawieniu przez enzymy przewodu pokarmowego. Uważa
się, że błonnik zmniejsza wchłanianie tłuszczu i obniża poziom
cholesterolu w surowicy krwi. Źródłem błonnika jest również pieczywo,
zwłaszcza razowe, a także kasze.
Warzywa powinny być stałym elementem każdego posiłku. Zalecane jest
spożywanie ich w ilości około 0,5 kg dziennie, zarówno pod postacią
różnego rodzaju surówek, jak i warzyw gotowanych (oczywiście bez
tłuszczu) lub soków.
Sól
Spożywamy zbyt dużo soli. Zasadnicze niebezpieczeństwo wynikające z nadmiaru soli, wiąże się z jej wpływem na ciśnienie krwi. Należy więc unikać słonych produktów, zwłaszcza konserwowanych. Powinno się ograniczyć solenie potraw w czasie ich przygotowywania oraz przy stole, zastępując dodatek soli innymi przyprawami smakowymi.
Ryby
Ryby zawierają kilka składników pokarmowych, które w innych produktach
występują rzadko: wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega 3, selen,
witamina D, jod. Szczególne znaczenie w profilaktyce miażdżycy mają
kwasy tłuszczowe omega 3, których znaczne ilości znajdują się w
tłuszczu ryb morskich (takich jak makrela, śledź, łosoś, sardynka).
Tłuszcze te obniżają poziom triglicerydów we krwi, działają
przeciwzakrzepowo oraz obniżają podwyższone ciśnienie krwi. Zaleca się
spożywanie ryb 2-3 razy w tygodniu.
