front-start
Cholesterol dobry, zły... - jak się w tym połapać?
dr n. med. Hanna Pogorzelska  
Instytut Kardiologii w Warszawie 


W tym odcinku o problemie zaburzeń lipidowych czyli hiperlipidemii:

Czy wiesz, że:

  • Cholesterol to związek tłuszczowy niezbędny do budowy błon komórkowych, produkcji niektórych hormonów i syntezy wit. D

  • Około ¾ cholesterolu jest produkowane w wątrobie

  • Około ¼ cholesterolu pochodzi ze spożywanych pokarmów


Lekarz stwierdził, że mam podwyższony cholesterol, ale mówił coś o dobrym i złym cholesterolu – co to znaczy?

Cholesterol wyprodukowany w wątrobie, krąży w surowicy krwi w dwóch postaciach tzw. lipoprotein (kompleksów białka i tłuszczu) o dużej i małej gęstości nazwanych z angielskiego HDL (high density) i LDL (low density). Lipoproteiny LDL nazywane „złym cholesterolem” wbudowują się w ściany naczyń tętniczych prowadząc do zwężenia ich światła i rozwoju miażdżycy. Drugi rodzaj lipoprotein – HDL nazywane „dobrym cholesterolem” transportuje zły cholesterol ze ścian naczyń do wątroby, gdzie ulega dalszym przemianom i w konsekwencji zostaje wydalony. Niestety „złych” lipoprotein jest zwykle czterokrotnie więcej niż „dobrych”, stąd problem z usunięciem nadmiaru cholesterolu ze ścian naczyń pozostaje wciąż otwarty.


Co to za badanie lipidogram i po co się je wykonuje?

Lipidogram to badanie krwi pobierane na czczo w celu oznaczenia poziomu cholesterolu całkowitego, jego frakcji LDL i HDL oraz trójglicerydów. Dopiero na podstawie wyniku takiego badania lekarz może stwierdzić czy pacjent ma zaburzenia lipidowe i wymaga leczenia.  Często akcje oznaczania poziomu cholesterolu „z palca” można spotkać w hipermarketach czy na festynach – ale trzeba pamiętać, że takie badania wykonywane często po posiłku mają tylko orientacyjny charakter i każdy nieprawidłowy wynik wymaga weryfikacji w postaci prawidłowo wykonanego lipidogramu.


Mam 60 lat, jaki poziom cholesterolu jest dla mnie prawidłowy? Czemu na jednym wyniku poziom cholesterolu wynosi 213 a na drugim 5,3 – jak to przeliczyć?

Prawidłowy poziom cholesterolu osoby dorosłej nie zależy od wieku. Aktualnie przyjmuje się że dla osoby bez choroby układu krążenia i cukrzycy poziom cholesterolu całkowitego powinien wynosić <190mg/dl lub 5.0mmol/l a cholesterolu LDL odpowiednio <115mg/dl lub 3.0mmol/l. Dla osób z większym ryzykiem rozwoju miażdżycy (rozpoznana choroba wieńcowa lub cukrzyca) normy są niższe i wynoszą dla cholesterolu całkowitego <175mg/dl lub <4.5mmol/l i LDL <100mg/dl lub <2,5mmol/l.  Dwie różne wartości na Pańskim wyniku są spowodowane zmianą jednostek w których podawane są wyniki – aktualnie są to mmol/l. Dokładne przeliczenie jest dość trudne, ale w przybliżeniu wynik w mg/dl podzielony przez 40 odpowiada wynikowi w mmol/l (213 : 40 = 5.3). Pozwoli to na porównanie starszych wyników z nowymi, ale powyższe wyliczenia dotyczą tylko poziomów cholesterolu.


Jestem mężczyzną w wieku 65 lat, jestem szczupły. Mam nieznacznie podwyższony cholesterol całkowity. Nie chciałbym zaczynać kuracji od tabletek, co powinienem zmienić w diecie aby wynik uległ poprawie?

Ponieważ jest Pan szczupły, prawdopodobnie kaloryczność stosowanej diety jest prawidłowa. Powinien Pan zwrócić uwagę na rodzaj spożywanych tłuszczów. Tłuszcze nasycone zawarte przede wszystkim w produktach pochodzenia zwierzęcego (mięso, wędliny, ale także tłusty nabiał) podnoszą poziom „złego” cholesterolu – należy zatem ograniczyć ich spożycie. Tłuszcze wielonienasycone występujące w rybach i produktach roślinnych (oleje, oliwa) obniżają poziom LDL – powinny zatem jak najczęściej znajdować się w diecie.  Oprócz tłuszczów należy spożywać więcej błonnika, który „wymiata” cholesterol z przewodu pokarmowego. Ważne jest również zwiększenie aktywności fizycznej, bo ruch przyśpiesza spalanie cholesterolu i podwyższa poziom ochronnego HDL. Po około 2 miesiącach powinien Pan jednak sprawdzić lipidogram i skonsultować się z lekarzem.





   Co to są trójglicerydy? Choruję na cukrzycę i podobno mam wysokie trójglicerydy. Czy to czymś grozi?

Trójglicerydy to związki chemiczne zbudowane z kwasów tłuszczowych i glicerolu. Są one dostarczane do organizmu z pożywieniem i z jelita wchłaniają się do krwi. Stanowią źródło energii dla mięśni.  Ich nadmiar odkładany jest w postaci tkanki tłuszczowej i stanowi rezerwę energetyczną. Zbyt wysoki poziom trójglicerdów w surowicy (>150mg/dl lub 1,7mmol/l)  przyczynia się do zwiększenia ryzyka powstania chorób układu krążenia. W cukrzycy dochodzi do zwiększonej produkcji lipoprotein i zahamowania ich rozkładu, więc osoby z cukrzycą typu II (często z otyłością) wymagają szczególnie dokładnej kontroli poziomu trójglicerydów. W razie potrzeby lekarz przepisze Panu odpowiednie leki i poinformuje o terminie kontroli. Poziom trójglicerydów wzrasta również przy spożywaniu zbyt dużych ilości alkoholu, ale ze względu na współistniejącą cukrzycę mam nadzieję,  że ten problem Pana nie dotyczy.


Czy do pobrania krwi w celu oznaczenia lipidogramu trzeba się specjalnie przygotować?

Tak. Należy być koniecznie na czczo. Poprzedniego dnia należy zjeść wieczorem lekki posiłek, nie wolno pic alkoholu, w przeciwnym wypadku wyniki mogą być zawyżone.


Lekarz zalecił mi przyjmowanie leków obniżających poziom cholesterolu i kontrolę lipidogramu za 2 miesiace. Czy jeśli wyniki wrócą do normy mogę odstawić lek?

Zdecydowanie nie. Wyniki będą dobre, dopóki będzie Pani przyjmować leki. Oczywiście można poprzez zmianę diety i stylu życia poprawić wyniki lipidogramu, ale jeśli wyniki były naprawdę złe, tylko połączenie diety, ruchu i odpowiedniego leczenia gwarantuje utrzymanie prawidłowego wyniku i zmniejszenie ryzyka miażdżycy.